Relacja z V Spotkania Konwersatorium Inteligentna Energetyka

Polityka polska jest tworzona na dobrą pogodę, ale są wyjątki, które tworzą wyjątkowi ludzie tacy jak wójtowie gmin radzący sobie z kryzysową sytuacją oraz prezesowie firm mierzących się z wyjątkowymi sytuacjami. Majowe spotkanie Konwersatorium Inteligentna Energetyka (25.05.2010r.) poświęcone było sytuacji Polski, ale nie tylko tej związanej z innowacyjną energetyką, ale również tej związanej z energetyką, która pomaga w działaniach w czasie kryzysu.

Przełom w integracji mikroźródeł z siecią

IV spotkanie Konwersatorium Inteligentna Energetyka zaowocowało uświadomieniem słuchaczom problemu jakim jest integracja mikrogeneracji z siecią OSD. Problemem są oczywiście koszty, które w przypadku mikrobiogazowni Państwa Pojdów (30 kW) wynosić miały 80 000 PLN (stanowi to 25% kosztów całej inwestycji).

Odpowiedź na ten problem pojawiła się na V Spotkaniu Konwersatorium Inteligentna Energetyka, na którym Pan Janusz Kurpas przedstawił propozycję Vattenfall Distribution Poland w tej sprawie. Integrację mikrokogeneracji z siecią OSD należy podzielić na trzy warianty:

A - praca źródła wyłącznie na potrzeby własne odbiorcy (brak kosztów integracji)

B - praca źródła z możliwością sprzedaży nadwyżki energii (pojawia się tu element handlu energią, który wiąże się z dostępem do sieci)

C - praca źródła wyłącznie w celu sprzedaży energii (j.w.)

Mikrobiogazownia Państwa Pojdów jest wariantem B. Po rozmowach przeprowadzonych w firmie Vattenfall wypracowano rozwiązania wykorzystujące:

• licznik – jest elementem zestawu przyłączeniowego do sieci,
• sterownik (koncentrator) – jedyny dodatkowy element, który pojawia się w wariantach B i C w porównaniu do wariantu A,
• łącze cyfrowej komunikacji pomiędzy licznikiem a sterownikiem (koncentratorem),
• wprowadzanie jednego sygnału (stanu położenia łącznika źródła) do koncentratora,
• transmisję danych.

Rozwiązanie to nosi nazwę „User friendly”, z uwagi na łatwość jego wprowadzenia oraz znacznie niższy koszt (nawet kilkunastokrotnie w porównaniu z pierwszą wersją przyłączenia).

Walka z powodzią

Skutki prac podjętych w celu poprawy działań w czasie klęsk żywiołowych, są niestety niewidoczne na co dzień i może przez to trochę niedoceniane. Przychodzi jednak czas, kiedy z całą mocą ujawnia się to, czy jakiekolwiek kroki zostały podjęte.

Ślązacy odrobili lekcję z poprzedniej powodzi w roku 1997. Poprawiła się współpraca samorządowców ze służbami usuwających skutki powodzi, zdały egzamin sztaby kryzysowe, lepszy był przepływ informacji w kierunku instytucji udzielających pomocy, które sprawnie koordynowały swoje działania.

Jak referował Pan Piotr Kołodziej – Dyrektor generalny Vattenfall Distribution Poland Gliwice, powódź spowodowała awarię w sieciach dystrybucyjnych i dotknęła 240 000 odbiorców (w sumie Vattenfall posiada 1 mln odbiorców). Przy usuwaniu skutków awarii pracowało 800 pracowników firmy Vattenfall oraz 100 osób z innych firm. Przywrócenie zasilania u jednego klienta zajęło prawie 12 godzin. Awarie usuwane były nim jeszcze opadła woda, a pracownicy przemieszczali się przy pomocy pontonów i łodzi aby dostać się na słupy i dokonać odpowiednich przełączeń. Prowadzone były obserwacje stanu wody, w miejscach, gdzie znajdują się obiekty firmy.

Pracami kierował sztab kryzysowy, który kolejne działania planował na odbywających się codziennie trzech spotkaniach. Wszystkie te wysiłki zaowocowały szybkim i sprawnym przywróceniem zasilania tam, gdzie woda opadła.

Powódź w gminie

Gierałtowice, to gmina leżąca w 15 metrowej depresji Kłodnicy, w której szczególnie sołectwo Przyszowice odczuło negatywne skutki takiego położenia. Ewakuowano tu, w pierwszych dniach intensywnych opadów, kilka domostw. Kolejne opady deszczu spowodowały pogorszenie sytuacji na rzece Kłodnicy i przesączanie się wody w dolnych częściach wałów. Reakcją na to był wzmożony wysiłek mieszkańców i wojska, którzy zużyli 50 000 worków z piaskiem (dla porównania w Warszawie zużyto 90 000 worków) aby doszczelnić wały. Piasek był sprowadzany zewsząd, worki z Gdyni i Gdańska, gdyż na Śląsku brakło.

Woda była przepompowywana z wydajnością ponad 8 000 m3/h przez kilkanaście potężnych pomp elektrycznych i spalinowych. Akcja do tamtej pory pochłonęła ponad 250 000 PLN, które przeznaczone zostały na paliwo, worki i piasek – mówił dr Joachim Bargiel, wójt gminy Gierałtowice.

Straty były by większe gdyby nie działanie przepompowni, które uniemożliwiły podniesienie się wody na wyższy poziom. Działanie przepompowni jest zasługą prac podjętych po wcześniejszych powodziach, które skutkowały wyższym umiejscowieniem stacji transformatorowych, co zapobiegło ich zalaniu i umożliwiło podanie zasilania do przepompowni. Jedna z przepompowni jest zasilana agregatami prądotwórczymi, gdyż zasilanie z sieci jest niemożliwe. Drzwi przepompowni są w ¾ zamurowane i doszczelnione workami, co pozwala na utrzymanie jej działania.

Po rozpoczęciu pracy pomp przez trzy doby rósł poziom wody, ale udało się utrzymać wały. Kolejne dwa dni przyniosły stabilizację, a w kolejnych dniach wody zaczęło ubywać (po 1cm/dzień). Dzięki temu, że fala powodziowa przeszła przez Gierałtowice, jej skutki nie były tak widoczne w samych Gliwicach.

Skutki powodzi to:

• 900 ha zalanych pól,
• 50 ewakuowanych domów.

Innowacyjna energetyka

Innowacje w energetyce nie istnieją bez innowacyjnej gospodarki, ale jednocześnie trudno wyobrazić sobie rozwój gospodarki opartej na wiedzy bez innowacyjnej energetyki. Daje nam to pewien obraz tego jak ściśle są ze sobą powiązane te elementy.

Gospodarka oparta na wiedzy rozwija się w oparciu o cztery główne filary:

• system edukacyjny
• system innowacyjności
• system informacyjno-komunikacyjny
• otoczenie (presja) – instrumenty oddziałujące na innowacyjność

Biorąc pod uwagę wskaźniki, przed Polską jeszcze wiele pracy, nim będzie można powiedzieć, że jest krajem innowacyjnym.

Chcąc się rozwijać trzeba zdefiniować, w jakim obszarze innowacji chcemy stawać się lepsi, wyróżniamy bowiem cztery obszary innowacyjności:

• innowacje produktowe/technologiczne (product innovation),
• innowacje procesowe/organizacyjne (process innovation),
• innowacje mające na celu wprowadzenie istniejącego produktu na nowy rynek (position innovations),
• innowacje o mające na celu zmianę modelu prowadzenia działalności gospodarczej (paradigm innovation).

Myśląc o innowacjach nie można zapomnieć o tym czego powinien klientowi dostarczać produkt innowacyjny:

• komfort energetyczny(cieplny),
• pełna dostępność,
• bezpieczeństwo energetyczne,
• niezależność energetyczna,
• ekologiczność produktu ( energia z OZE),
• efektywność wykorzystania energii.

Kiedy wiemy już jaką innowację chcemy tworzyć i wiemy, jakie cechy powinien posiadać nasz produkt, powinniśmy sobie uzmysłowić, że łatwiej będzie nam realizować nasze plany współpracując z innymi – podkreślał Pan Jan Brzóska z Politechniki Śląskiej. Współpraca ta może przybierać różne form, np.:

• Konglomerat,
• Klaster (sieci współpracy),
• Agencja,
• Partnerstwo Publiczno – Prywatne,
• Joint venture,
• Franczyza,
• Alianse strategiczne,
• Holding,
• Grupa kapitałowa.

Żeby realizować odpowiednią dla siebie formę współpracy i szerzyć innowację potrzebny jest jeden kluczowy element – zaufanie. Możemy wyróżnić trzy rodzaje zaufania:

• Zaufanie skalkulowane – jeden z partnerów kalkuluje, że inny może mu pomóc, i dlatego ufa mu, mając nadzieję, że wszystko potoczy się dobrze;
• Zaufanie przewidywalne – jeden z parterów dochodzi do przekonania, że drugi będzie się zachowywał zgodnie z deklaracjami, skoro zwykle tak się zachowuje;
• Zaufanie przyjacielskie – partnerzy zaczynają się lubić, a zaufanie przyjmuje bardziej osobisty wymiar; udane alianse nie potrzebują tego rodzaju zaufania do osiągania sukcesu, ale wzajemna sympatia daje większe prawdopodobieństwo, że współpraca będzie silniejsza i bardziej elastyczna w momencie pojawienia się problemów.

Najbardziej pożądane jest oczywiście zaufanie przyjacielskie, ale trudno je budować, gdy na każdym kroku ktoś wyprowadza nas w pole.

Prawo własności skuteczne wobec wszystkich

Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzenie trzeba wiedzieć, że chcąc umiejscowić jakiś element sieci dystrybucyjnej na czyimś terenie potrzebna jest na to zgoda poparta odpowiednim tytułem prawnym (obligacyjnym, rzeczowym, decyzją starosty). Vattenfall w swoich działaniach preferuje różne tytuły prawne w zależności od rodzaju inwestycji:

• główne punkty zasilania (GPZ) i rozdzielnie sieciowe – preferowany tytuł prawny: zakup danego gruntu (dopuszczalny tytuł prawny: wieczyste użytkowanie),
• linie napowietrzne 110kV, linie kablowe 110kV - preferowany tytuł prawny: służebność przesyłu, (dopuszczalny tytuł prawny: ugoda zwykła z odszkodowaniem),
• stacje transformatorowe kubaturowe i ZK SN - preferowany tytuł prawny: służebność przesyłu (dopuszczalny tytuł prawny: zakup gruntu lub dzierżawa),
• stacje transformatorowe słupowe SN/nN - preferowany tytuł prawny: służebność przesyłu (dopuszczalny tytuł prawny: ugoda zwykła z odszkodowaniem),
• linie napowietrzne SN (słupy i przewody) , linie kablowe SN - preferowany tytuł prawny: służebność przesyłu (dopuszczalny tytuł prawny: ugoda zwykła z odszkodowaniem),
• słupy niskiego napięcia, złącza kablowo pomiarowe nN - preferowany tytuł prawny: ugoda zwykła z odszkodowaniem (dopuszczalny tytuł prawny: ugoda zwykła).

Pomimo, iż wszystkie wymienione wcześniej tytuły prawne funkcjonują, to wciąż brakuje dokładnych informacji krajowych odnośnie wysokości odszkodowania (wynagrodzenia) za ustanowienie służebności przesyłu oraz dotyczących sposobu wypłacania odszkodowania (wynagrodzenia) za ustanowienie służebności przesyłu.

Firma Vattenfall rozwiązała ten problem ustalając wysokość odszkodowań na podstawie analizy rynku opracowanej przez rzeczoznawcę majątkowego oraz dedykowanych do tego wzorów.

Nie każdy może budować biogazownię

Każdy projekt, który chcemy zrealizować dobrze wymaga odpowiednich przygotowań. Podobnie jest w przypadku budowy biogazowni. Pierwszy krok na drodze ku jej powstaniu, to Studium wykonalności, które jest dokumentem zawierającym takie informacje jak:

• opis projektu,
• plan wdrożenia,
• analiza ryzyka i wrażliwości,
• logistyka,
• analiza środowiskowa,
• analiza finansowa,
• warianty technologiczne,
• analiza popytu.

Kolejnym krokiem, o którym mówił dr Jan Schmiegel z firmy eGIE, jest uzyskanie potrzebnych zezwoleń, zawarcie niezbędnych umów oraz sporządzenie Raportu o oddziaływaniu na środowisko. Kiedy znane są już wszystkie parametry biogazowni należy wykonać projekcję nakładów finansowych, zastanowić jak pozyskać współfinansowanie inwestycji oraz przeprowadzić analizę rentowności.

Inwestorzy, których inwestycje w biogazownie mają szansę zakończyć się powodzeniem, to:

• firmy z branży rolno-hodowlano-spożywczej – dla których biogazownia jest naturalnym przedsięwzięciem biznesowym,
• duże i stabilne firmy branżowe – ich budżet jest na tyle duży, że żadne dodatkowe wydatki związane z realizacją projektu biogazowni, nie zachwieją sytuacją finansową firmy,
• spółki z branży elektroenergetycznej – mają wystarczające środki na realizację takich przedsięwzięć, ponadto mają obowiązek ograniczać emisję CO2.

 Aktualne problemy, z którymi się spotykamy na etapie projektowania biogazowni, to:

• gigantomania i miniaturyzacja,
• opinie, że gmina może być samodzielnym inwestorem w realizacji biogazowni,
• mylne informacje o wysokich (95%) dotacjach krajowych i unijnych,
• regulacje prawne, które wciąż nie sprzyjają bezpiecznemu inwestowaniu w biogazownie (np. niejasna sytuacja systemu wsparcia biogazowni – certyfikaty, w kolejnych latach),

Wyżej wymienione problemy rodzą bariery i ryzyka związane z budową biogazowni. Występują one w obszarach:

• prawnym,
• organizacyjnym,
• prawnym,
• finansowym,
• społecznym,
• technicznym.

Nawet „preferowani” inwestorzy muszą się zmagać z powyższymi barierami, mając to na uwadze warto wiedzieć kto w ogóle nie powinien przystępować do realizacji biogazowni, ponieważ z pewnością sobie z tym nie poradzi, są to mianowicie gminy (samodzielnie) oraz tzw. „słabi” inwestorzy. Warto również wiedzieć w jakich warunkach budowa biogazowni, nawet przez „mocnego” inwestora nie jest wskazana:

• zła lokalizacja,
• brak różnorodności substratów,
• rentowność bliska wewnętrznej stopie zwrotu inwestora ,
• biznesplan zamyka się po 20 latach.

Pomimo wielu trudności biogazownie stają się coraz ważniejszym elementem energetyki rozproszonej. Należy jednak starać się aby sygnalizowane przez inwestorów problemy były na bieżąco rozwiązywane, ułatwiając tym samym budowę kolejnych instalacji.

System regulacji

Stawka opłat naliczanych przez przedsiębiorstwo dystrybujące energię elektryczną uzależniona jest od wysokości kosztów uzasadnionych:

• koszty operacyjne,
• amortyzacja,
• podatek od nieruchomości,
• koszty różnicy bilansowej,
• koszty sieci przesyłowej,
• opłata przejściowa,

oraz od wysokości zwrotu z kapitału. 

Koszty uzasadnione weryfikowane są przez prezesa URE pod kątem ich zgodności z przepisami ustawy Prawo energetyczne. Taryfy, które ustala dystrybutor nie mogą uwzględniać kosztów innych niż uzasadnione, powstaje zatem pytanie, co z firmami, które sukcesywnie polepszają jakość swoich usług, inwestują w zaplecze techniczne i technologię, dzięki czemu koszty przesyłu maleją? Firma jednak nie może jednak zwiększyć własnego przychodu gdyż wszystkie koszty muszą być uzasadnione. Jak mówił Pan Andrzej Rejner z firmy Vattenfall Distribution, dodatkowo obowiązkiem firmy jest coroczna poprawa efektywności, za której wypełnienie firmie nie przysługują wymierne korzyści. Spotykamy się więc z sytuacją, gdzie jest kij, ale brakuje marchewki.

Czy oznacza to, że nasz system regulacji jest zły? W założeniach generalnych jest na tyle niezły, że inne kraje Unii Europejskiej również chcą go wprowadzać, ale jego realizacja w Polsce nie jest dobra i skutkuje tym, że system nie zachęca do poprawy efektywności i poprawy jakości usług. Ponadto zmiany systemowe przeprowadzane są zbyt często i są nieprzewidywalne, co nie sprzyja inwestycjom.

     Ostatnim punktem majowego spotkania był komunikat Marcina i Łukasza Kordasów, którzy omówili szczegółowo działanie ogniwa paliwowego, demonstrując również jego działanie oraz pokazali film z największej w Europie elektrowni fotowoltaicznej w Niemczech (53 MW), w miejscowości Lieberose.

Elektrownia fotowoltaiczna w Lieberose, Niemcy

     V Spotkanie Konwersatorium Inteligentna Energetyka pokazało z jakimi innowacjami mamy do czynienia w Polsce i co stoi na przeszkodzie ich rozwoju. Teraz nie pozostaje nic więcej jak tylko skupić się na ich likwidacji. Przykładem takiego działania niech będzie rozwiązanie problemu przyłączenia do sieci mikrobiogazowni Państwa Pojdów, którego początkowy koszt wynosił 80 000 PLN, a ostatecznie udało się wypracować rozwiązanie, którego koszt wynosi 4 500 PLN. Zatem trzeba tylko chcieć.Więcej informacji dotyczących każdego z wystąpień znajdziecie Państwo w dołączonych referatach.

Już teraz zapraszamy na kolejne – VI Spotkanie Konwersatorium Inteligentna Energetyka, którego tematyką będzie synteza energetyki (w tym wiatrowej), ochrony środowiska i infrastruktury komunalnej w gminie. Temat zostanie przedstawiony przez zespół Profesora Gerharda Bartodzieja z Politechniki Opolskiej.

Zapraszamy! 

Tekst:

Karolina Wieczorek

Biuro Klastra 3x20